Eén op vijf jongeren kampt met psychische problemen. Slechts 45% van de leerlingen in het onderwijs is intrinsiek gemotiveerd om nieuwe dingen te leren. En functionele ongeletterdheid kost ons land naar schatting 2% van het bbp. In een nieuw rapport introduceert denktank Itinera het concept ‘begrijpend leven’ als antwoord.  “Jongeren leren vandaag nergens hoe ze moeten omgaan met geld, met hun gezondheid of met hun emoties, terwijl net die vaardigheden bepalen hoe iemand zich staande houdt in het leven”, zegt Johan Albrecht van denktank Itinera. “Zelfs onze beste leerlingen verlaten de school zonder te begrijpen hoe de samenleving écht werkt.”

Kloof tussen wat we kunnen en wat we nodig hebben

In Vlaanderen is 18% van de volwassenen laaggeletterd, 17% laaggecijferd en beschikt 21% over lage digitale vaardigheden. Die beperkte geletterdheid hangt rechtstreeks samen met meer armoede, slechtere gezondheid en minder kans op werk. Van de laaggecijferden op arbeidsleeftijd heeft 66% een job, tegenover 94% van de hooggecijferden. Uit OESO-cijfers blijkt echter dat een derde van de werknemers in Westerse landen een job uitoefenen die niet aansluit bij hun kwalificaties.

In een nieuw rapport stelt denktank Itinera dat er een kloof is tussen wat mensen kunnen en wat de samenleving van hen vraagt. “Ons onderwijscurriculum is gebouwd rond kwalificaties en diplomagericht denken en te weinig rond vaardigheden die jongeren in hun verdere leven écht nodig hebben”, zegt Itinera-fellow Johan Albrecht. “Jongeren verlaten ons onderwijs zonder te weten hoe ze een belastingbrief moeten invullen, een huurcontract moeten lezen of hoe om te gaan met psychische problemen. Het resultaat van ons onderwijs meten we af aan PISA-rankings, maar intussen vergeten we de kern waar het om gaat: jongeren voorbereiden op het leven.”

Begrijpend leven

Via de introductie van ‘begrijpend leven’ biedt het Itinera-rapport een antwoord op dat probleem. Niet als vak apart, maar als leertraject van in de lagere school tot het einde van het secundair onderwijs. Het leertraject zet in op zes domeinen: gezondheidsgeletterdheid, emotionele regulering, kritisch denken, financiële geletterdheid, burgerschap en digitale weerbaarheid.

De inspiratie komt uit Singapore, waar via het zogenaamde ‘SkillsFuture-programma’ het onderwijssysteem skills, levenslang leren en gezondheidszorg aan elkaar koppelt. Met een verwachting van 74 gezonde levensjaren, loopt het land 11 jaar voor op België.

Concrete beleidsaanbevelingen

Het Itinera-rapport stelt vier concrete beleidsaanbevelingen op om terug te keren naar de kern: jongeren voorbereiden op het leven en mensen helpen om problemen waarmee ze in hun leven worden geconfronteerd aan te pakken.

1. Ontwikkel een nationaal skill intelligence-systeem op basis van de PIAAC-methodologie, uitgebreid met gezondheidsgeletterdheid en sociaal-emotionele competenties.
2. Implementeer 'begrijpend leven' in het onderwijs, te beginnen met pilootprojecten in diverse schooltypes en regio's.
3. Creëer flexibele leertrajecten voor volwassen laaggeletterden via huisartsen, OCMW's en VDAB.
4. Versterk de samenwerking tussen onderwijs, werk, welzijn en zorg, over de gefragmenteerde bevoegdheden heen.

“Dit is geen pleidooi om wiskunde of wetenschappen te schrappen als kennisdomeinen in ons onderwijs”, zegt Johan Albrecht. “Maar een nieuwe balans is nodig. Kennisoverdracht blijft essentieel, maar daarnaast moet elke leerling ook leren hoe hij een rekening betaalt, zijn gezondheid begrijpt en omgaat met tegenslag. Die twee ambities sluiten elkaar niet uit, ze versterken elkaar.”