Sport Vlaanderen heeft een prachtige slogan: zien sporten doet sporten. Het idee erachter is simpel: mensen bewegen omdat ze anderen zien bewegen. Mensen zijn gewoontedieren die zich voortdurend spiegelen aan anderen. Bijna al het gedrag dat we stellen, hebben we ooit aangeleerd. Alle dingen die we geloven, hebben we ergens opgedaan. Dat is de kracht van opvoeding, maar evengoed van de publieke opinie. De publieke opinie bepaalt mee wat we denken en hoe we ons gedragen. 

Laat ons dat toepassen op het ondernemerschap: zien ondernemen doet ondernemen. Wat we horen over het ondernemerschap en de voorbeelden die we zien, vormen ons beeld. En precies daar wringt het. We praten al jaren over de noodzaak van een bloeiend ondernemerslandschap. Iedereen in het maatschappelijke debat – van links over centrum tot rechts – is het erover eens dat een bloeiende economie bloeiende bedrijven nodig heeft. Tegelijk staat onze welvaart onder druk en woedt het debat daarover volop in de publieke opinie. We hebben het over lonen, stakingen, koopkracht en competitiviteit. Maar wat me opvalt in veel van die discussies, is dat ze zelden gevoerd worden met een ondernemer aan tafel. 

Ten eerste: in de klassieke media is de gewone ondernemer een randverschijnsel. In de zakenpers krijgt hij wel ruimte, maar dat is een gesloten kring van geïnteresseerden. Op de plekken waar het brede debat wordt gevoerd – talkshows, opiniepagina’s en ochtendprogramma’s – horen we academici, vakbondsleiders, werkgeversorganisaties en mediafiguren, maar zelden ondernemers. De zaakvoerder van een dienstenbedrijf, de bakker die een zoveelste filiaal opent, de kmo-leider: zij komen er nauwelijks aan bod. 

We debatteren over welvaartscreatie zonder de mensen die die welvaart effectief maken. Merkwaardig is dat. Churchill waarschuwde al: je vergeet snel hoe welvaart wordt gecreëerd. Of de metafoor die ik graag gebruik: welvaart is zoals het stoofvlees van de bomma. Als je niet vaak genoeg ziet hoe het gemaakt wordt, vergeet je het recept. 

Ten tweede: wat wel zichtbaar is in het publieke debat, is de karikatuur of het extreme. De Porsche die op de zaak is ingeschreven, de megabonus van powervrouw Ilham Kadri, het vermogen van Marc Coucke: de media tonen graag het spectaculaire eindstation van enkelingen, zelden de jaren die eraan voorafgingen, met de twijfel, de slapeloze nachten of de periode waarin het loon van de zaakvoerder lager was dan dat van zijn werknemers. Het resultaat is een vertekend beeld: ondernemen lijkt ofwel een loterij, ofwel een verdacht parcours vol fiscale trucs. Beide karikaturen ondermijnen de legitimiteit van het ondernemerschap. 

En dat is geen kosmetisch probleem. Zonder zichtbaarheid ontstaat geen normaliteit. Welvaart zien creëren, doet welvaart creëren. Een tiener die zelden een ondernemer aan het woord hoort – in een reportage of in een schoolboek – ontwikkelt geen mentaal kader voor wat ondernemen echt inhoudt. Het blijft iets exotisch. De TikTok-goeroes vullen intussen de leegte in. 

Ook ondernemers kunnen helpen het tij te keren. Te lang werd publiek spreken gezien als ijdelheid of als afleiding van het echte werk. Samen met Esohe Weyden presenteer ik op Trends Z ons programma CEOvan mijn leven , omdat ambitie een gezicht moet krijgen. Dat is geen zelfpromotie, maar een noodzakelijke correctie op het eenzijdige debat. Een samenleving die welvaart wil, moet ondernemers tonen: de kleppers, de middelgrote én de kleine spartelaars. Geen sprookjes en geen optelsom van problemen, maar zoals het echt is: een brede beroepsgroep zoals de andere, beoefend door mensen die bereid zijn risico’s te nemen waarvoor anderen terugdeinzen. Pas dan lost de schaduw stilaan op.

Julien De Wit, de auteur is publicist, ondernemer, eigenaar van het strategisch consultingbureau Thinkahead Inc en onderzoeker bij de denktank Itinera. www.juliendewit.be

Weergave van column in Trends, geschreven in eigen naam.