Terwijl ik deze regels schrijf, nadert een nieuwe deadline die de Amerikaanse president aan Iran, aan zichzelf en aan de wereld heeft opgelegd: bevrijd de Straat van Hormuz of we bombarderen je terug “naar het Stenen Tijdperk” – een hallucinante quote uit de TV-toespraak van Trump aan de Amerikaanse natie. Trump is in staat om in dezelfde paar regels zowel koud als warm te blazen, en alles daartussenin. Hij kondigt de hel op aarde aan, terwijl hij een grote deal vlakbij noemt. Afwachten. Maar intussen wordt de oorlog die heel het Midden-Oosten meetrekt in vijandigheden een heuse wereldoorlog, op economisch en op strategisch vlak.

De grootste winnaar van die wereldoorlog heet Rusland. 2026 leek het jaar van de economische waarheid te gaan worden voor Moskou, het jaar waarin de tol van Oekraïne eindelijk zou gaan wegen op de legitimiteit van het Poetin-regime. Maar zie, een prijsschok en een aanvoerschok later en Rusland kan vrij en duur zijn olie en gas verkopen – een verwachte meeropbrengst van tientallen miljarden dollars. Rusland wordt een onmisbare partner in de wereldeconomie. Het ondersteunt Iran actief met inlichtingen en technologie tegen Amerikaanse troepen. Amerika vergooit in Iran materiaal dat voor Oekraïne had moeten dienen. Trump had het niet beter kunnen spelen, ware hij een Rusland-spion.

China scoort eveneens, door vooral niets te doen. Het toont zich betrouwbaar. Het surft op een grote strategische olievoorraad om de eigen economie te steunen terwijl de rest van Azië al kreunt onder schaarste. Zijn overcapaciteit in groene technologie zal nog meer landen aanspreken als alternatief voor fossiele brandstoffen. Het leert van Iran hoe het een zee-engte kan blokkeren – rond Taiwan. En het ziet Amerika afwezig en dus verzwakt in de Indo-Pacific. Geopolitiek, economisch, technologisch en militair is Iran voor China een geweldige opsteker. Benieuwd naar hoe de aankomende top tussen Xi en Trump zal verlopen.

Europa is, helaas, de grote verliezer. Iran betekent een tweede energieschok voor de al gehavende Europese economie, potentieel een existentiële bedreiging voor de energie-intensieve industrie op Europese bodem. Winst voor Rusland betekent verlies voor Europa en in Oekraïne. De oorlog daar wordt nog langer, erger en duurder – en dat is het beste scenario.

Europa is ook andermaal zijn eigen vijand. Langs de ene kant heeft het zowaar de moed gehad om nee te zeggen tegen het Amerikaanse verzoek tot tussenkomst in de gevechten – een eerste collectief “nee” sinds de terugkeer van Trump. Langs de andere kant laat het de VS wel zijn legerbasissen in Europa als uitvalsbasissen gebruiken. Donald Trump is woest en bedreigt andermaal de NAVO, terwijl de rest van de wereld Europa vooral medeplichtig vindt. Europa durft andermaal niet echt te kiezen en kiest daarmee voor dubbel verlies.

De oorlog in Iran wordt een heuse wereldoorlog, op economisch en op strategisch vlak.

Natuurlijk gooit Amerika in Iran zijn eigen ruiten in. Militair toont het zijn ongenaakbare macht, zijn onvervangbaarheid als beschermheer van Israël en de Golf. Maar dat zijn de bittere vruchten van afhankelijkheid die vooral met een tanend verlies aan toekomstige Amerikaanse invloed zullen worden betaald.

De lange termijn zal vooral afhangen van de vrede na de oorlog. De Straat van Hormuz als een Iraanse tolweg, een verarmd maar geradicaliseerd Iran, nieuwe brandhaarden van terrorisme of bezetting rondom Israël, destabilisatie van Libanon en Syrië: dat zijn de duivels die Trump al ontketend heeft. Hij kan ze negeren, hij kan ze verwijten aan andere landen, maar als hij ze niet uitdrijft, beleeft Amerika een afgang – moreel en geopolitiek. Dan dreigt de inval in Iran de geschiedenis in te gaan als het definitieve einde van het wereldleiderschap van Amerika na het einde van de Koude Oorlog.

Marc De Vos is co-CEO van denktank Itinera, strategie consultant en doceert aan de UGent. www.marcdevos.eu