‘Trump always chickens out’ – Trump trekt altijd zijn staart in – is de observatie die aan de Amerikaanse president kleeft omdat hij zijn wispelturige handelspolitiek versoepelt telkens de financiële markten negatief reageren. Wanneer belangrijke handelspartners riposteren, zoekt Trump evenzeer het handelscompromis in plaats van de handelsoorlog – zoals met China en Europa. Ook in de geopolitiek speelt de president vaak blufpoker om in te binden bij weerstand. Dat deed hij tijdens zijn eerste presidentschap ten aanzien van Noord-Korea en zijn kernwapenprogramma.

Het moet dus niet verbazen dat Donald Trump, terwijl de markten en de economieën kreunen onder de dreiging van recessie en inflatie, vriend en vijand verrast met de melding dat er tussen de VS en Iran “productieve gesprekken” lopen over het afsluiten van een oorlog die hijzelf als een “compleet succes” verkoopt. Misschien is dat het begin van een TACO-deal. Misschien is het een poging tot langdurige vrede voor de hele regio. Misschien is het manipulatie van de publieke opinie om oorlogsescalatie te legitimeren. We zullen het moeten merken.

Veel observatoren ruiken een TACO-geur omdat Amerika het regime in Iran niet naar het hiernamaals kan bombarderen. Bovendien is de oorlog onpopulair bij de Amerikaanse bevolking, betekent de prijs van brandstof aan de pomp voor veel Amerikaanse gezinnen een ondraaglijke oorlogskost en dreigt voor de republikeinse partij een bloedbad bij tussentijdse verkiezingen in november. Allemaal goede redenen om te ‘closen’ en de markten te kalmeren.

Tussen een TACO-deal en de oorlog staan echter nogal wat praktische bezwaren. Er is vooreerst de politieke context in Amerika. Als Trump een feitelijke strategische nederlaag moet slikken ondanks overweldigende militaire dominantie en die wil verkopen als een grote overwinning, dreigt dat een moeilijke verkoop te worden in pre-electorale omstandigheden. De Amerikaanse publieke opinie zal zich niet zomaar laten paaien, net zomin als zijn politieke tegenstanders.

In essentie moet Trump drie zaken kunnen realiseren. Een: een geloofwaardige degradatie van de Iraanse wapenprogramma’s, zowel het nucleaire als het ballistische. Twee: veiligheid voor de Arabische golfstaten. Drie: veilige doorgang in de Straat van Hormuz. Nu de onthoofding van het regime in Iran is mislukt, lijken die Amerikaanse vredesdoelen bijna per definitie onbereikbaar omdat ze voor Teheran existentieel gevaarlijk zijn. Een wapenprogramma dat de ayatollahs het vermogen heeft om de hele regio mee te sleuren en de zeevaart te chanteren, blijkt hun ultieme overlevingsmiddel. Nu Iran zich als een bedreiging voor de hele regio heeft getoond, zal het na de oorlog militaire juist sterker in plaats van zwakker willen staan.

Dan is er Israël. De vernietiging van de Joodse staat is de officiële missie van het revolutionaire Iran. De oorlog in Iran is de culminatie van een decennialange strijd die Israël de laatste jaren glansrijk aan het winnen was. Israël wil regionale hegemonie en zal niet kunnen leven met een Iran dat versterkt uit de oorlog komt. Wat noodzakelijk lijkt voor een geradicaliseerd Iran in overlevingsmodus, lijkt onaanvaardbaar voor Israël. Een deal met Amerika kan dat niet oplossen zonder aardverschuiving in Jerusalem.

De Amerikaanse vredesdoelen lijken bijna per definitie onbereikbaar omdat ze voor Teheran existentieel gevaarlijk zijn.

Tenzij de oorlogskansen keren, lijkt doorbraak richting vrede een werk van lange adem. Met de betrokkenheid van derde partijen die vertrouwen moeten herstellen en die veiligheid op het terrein moeten helpen realiseren. Daar zijn de oorlogvoerende partijen, de regio en de internationale gemeenschap nog lang niet klaar voor. Een staakt-het-vuren kan misschien een startpunt geven. Maar ik gok op verdere escalatie, hopelijk als middel voor latere de-escalatie.

Marc De Vos is co-CEO van denktank Itinera, strategie consultant en doceert aan de UGent. www.marcdevos.eu 

Weergave van column in Trends, geschreven in eigen naam.