De oorlog in Iran is mislukt in regime-onthoofding, heeft het Iraanse bewind geradicaliseerd in een overlevingsstrijd, trekt de hele regio mee, houdt de export van olie en kritieke grondstoffen in een wurggreep, torpedeert de wereldeconomie met een olieschok en een mini-COVID van stokkende aanvoerlijnen, radicaliseert extremisten, provoceert een vluchtelingenstroom, genereert oorlogswinsten voor het Kremlin, knijpt wapentoevoer aan Oekraïne af, bezwaart Europese landen met inflatie en stagnatie. En we zijn amper een maand bezig. En ik zwijg nog over Iraanse burgerslachtoffers.

Maar er is ook positiefs, ondanks al het onheil. We moeten toegeven dat het militaire succes van de VS en Israël tot op heden spectaculair is. De combinatie van inlichtingen, AI-technologie en precisiebombardementen is indrukwekkend. Iran is verlamd en herleid tot een guerrillastrategie. De wijsheid van Kissinger – “Het conventionele leger verliest als het niet wint; de guerrilla wint als hij niet verliest” – hangt nu als een donkere wolk boven het Witte Huis en Jerusalem. Maar eens of anders komt het moorddadige Iraanse regime hier militair gedecimeerd uit.

Het slechtste militaire scenario is momenteel een herhaling van de eerste Irak-oorlog, toen Amerika – weliswaar met een echte internationale coalitie – Irak uit Koeweit verdreef maar het regime van Sadam overeind liet. Dat was toen heel slecht voor de Iraakse bevolking die nog meer onderdrukking tegemoet ging, maar heel goed voor de machtspositie en invloed van de VS in het Midden-Oosten. De weg ligt nog open, maar ook deze keer lijkt Amerika zijn voetafdruk in de regio te zullen versterken. De Golfstaten zullen nog meer beseffen dat ze Amerika nodig hebben voor hun veiligheid tegenover Iran. Er is geen alternatief. China is onzichtbaar. Rusland staat aan de zijde van Iran. En alleen Amerika kan Israël intomen.

Een Iran dat militair nagenoeg verwoest is, dat enorme oorlogsschade heeft opgelopen, dat kritieke infrastructuur mist – zelfs zonder een mogelijke vernietiging van installaties op het strategische Kharg eiland – en dat als een regionale staatsterrorist uit het conflict komt: dat biedt kansen. Kansen voor echte diplomatie – voor een accommodatie die de theocratie in Iran laat leven, het land meer welvaart en de rest van de wereld meer veiligheid brengt. Of dat haalbaar is, zal moeten blijken eens de oorlogsescalatie in pauze gaat. Maar dat Trump niet maalt om een grote deal met een grote dictatuur, dat weten we.

Als er geen vredesdeal volgt, dan is het verzwakte en uitgedunde Iraanse regime rijp voor fase twee van het conflict – als Amerika of Israël dat durven. Geen hete oorlog, maar een hybride oorlog die het repressieapparaat elimineert en oppositiegroepen bewapent, tot het kantelpunt van een liberale contrarevolutie wordt bereikt. Laten we niet vergeten dat nog dit jaar tienduizenden Iraanse burgers hun leven hebben gegeven voor het einde van een versmachtende theocratie.

Het slechtste militaire scenario is momenteel een herhaling van de eerste Irak-oorlog.

In elk geval lijkt de veiligheid van Straat van Hormuz in de toekomst een collectieve regionale of internationale zaak te worden. De Golfstaten zullen verantwoordelijkheid willen en moeten nemen om hun modernisering te hervatten zonder risico op gijzeling vanuit Teheran. Dat zou geopolitiek goed nieuws zijn. Het zou ook Europa een kans bieden tot enige zelfredzaamheid, met diplomatieke afstand tot de VS in plaats van impotent protest tegen een onmisbare VS.

Voor Trump zelf lijkt Iran, tenzij een spectaculaire kentering volgt, vooral de implosie van MAGA en de toorn van de Amerikaanse publieke opinie in te luiden. Dat zou wel eens een grote politieke verschuiving kunnen geven in de VS, te beginnen met de tussentijdse verkiezingen in november. Dat geeft alvast uw dienaar hoop.

Marc De Vos is co-CEO van denktank Itinera, strategie consultant en doceert aan de UGent. www.marcdevos.eu 

Weergave van column in Trends, geschreven in eigen naam.