Het Amerikaanse leger is onfeilbaar. De Amerikaanse politieke leiders zijn zowel amateurs als lafaards. Israël is zijn eigen grootste vijand en verliest overal vrienden. China wint niet alleen aan invloed, het wordt zowaar populair. Rusland scoort zowel geopolitiek, economisch als financieel. Pakistan, een corrupte, autoritaire, islamitische en militaristische staat, is de navel van de werelddiplomatie. Turkije is alweer een lachende derde.

Iran heeft een nieuw regime, alleen is het een radicalisering in plaats van een bevrijding. Het heeft ook een nucleair wapen, erger dan een atoombom waarmee je vooral kunt dreigen: de blokkade van Straat van Hormuz. Europa, opnieuw politiek verzwakt en economisch verarmd, mag binnenkort mee opdraaien voor het openhouden van de kritieke waterweg – in het beste scenario. Overal betaalt de bevolking met de portemonnee, met de maag, of – in Iran en Libanon – met lijf en leden. En Donald Trump, die verklaart de ultieme triomf – hoe dan ook.

Dat is de intrieste balans na twee maanden oorlog in Iran. Blijven hopen op een kentering. Blijven afwachten hoe de zaken uiteindelijk landen. Maar een oorlogsslachtoffer lijkt dodelijk gewond: de internationale rechtsorde.

Na Oekraïne, Gaza en Venezuela lijkt Iran de nagel in de doodskist van een wereldorde waar niet het recht van de sterkste maar wel dat van internationale verdragen, instellingen en normen gold. Het is cynisch dat juist de Verenigde Staten, de architect van de internationale orde na de Tweede Wereldoorlog en na de Koude Oorlog, de nagel in de kist hamert. Daarmee hamert de VS ook zichzelf in de voet, want al dat machtsvertoon ondermijnt de echte basis van Amerikaanse dominantie: bewondering, invloed, respect, vertrouwen, allianties. Dat heeft China of Rusland amper kunnen opbouwen, dat gooit Trump te grabbel.

De Amerikaanse wereldorde was altijd deels werkelijkheid en deels wenselijkheid, deels waarheid en deels hypocrisie. Maar er was een moreel kompas dat ook toeliet om hypocrisie te benoemen. Dat is misschien niet veel, maar het is toch iets. Het is het verschil tussen een geïmproviseerde Amerikaanse campagne tegen Iran in 2026 en een zorgvuldige mobilisatie van een internationale coalitie, inclusief passage via de VN-Veiligheidsraad, voor de oorlog tegen Irak in 2003. Beide zijn blunders, maar de blunder in Irak kan je tenminste nog veroordelen vanuit de democratische idealen waarvoor de Bush-regering destijds ook voor regimeverandering ging. Ondanks die tienduizenden vermoorde Iraanse burgers in januari dit jaar geeft Trump geen moer voor democratie en mensenrechten in Iran.

Het verlies aan internationaal kompas betekent een wereld waarin machtshonger ongegeneerd kan woekeren – een wereld met veel meer onveiligheid dan voorheen. Het verlies van Amerika als morele en soms als echte politieman, betekent een machtsvacuüm. Er staan geen nieuwe politiemannen klaar, wel regimes die snakken naar revanche. De machteloosheid van internationale instellingen betekent mensenlevens. Er is geen collectieve internationale wil meer om in het leed van de mensheid tussen te komen. Kijk naar de oorlog in Soedan, waar intussen al honderdduizenden slachtoffers zijn gevallen in drie jaar tijd, zonder uitzicht op beterschap.

In hetzelfde register steekt de implosie van ontwikkelingshulp, de verharding van vluchtelingenopvang, het verlies aan solidariteit in de klimaatopwarming en de ontrafeling van elke wereldagenda voor handel – allemaal symptomen van internationale verruwing. Wie daaraan iets wil doen, moet niet klagen maar handelen. Wie waarden wil promoveren in de nieuwe wereld kan dat enkel doen vanuit een positie van sterkte, niet van geklaag. Omarm de wereld van de macht als je hem wil verbeteren.

Marc De Vos is co-CEO van denktank Itinera, strategie consultant en doceert aan de UGent. www.marcdevos.eu 

Weergave van column in Trends, geschreven in eigen naam.