Waarvoor dient de oorlog tegen Iran? Voor het verijdelen van een imminent gevaar met massavernietigingswapens? Dat is een echo uit de tijd dat een internationale coalitie onder leiding van de VS het Irak van Sadam Hoessein binnenviel. We weten het niet, maar de VS en Israël vallen een Iran aan dat fel was verzwakt: door recente bomaanvallen op zijn nucleair wapenprogramma – “volledig verwoest” was toen de boodschap van Trump – door succesvolle Israëlische aanvallen, door de implosie van pro-Iraanse krachten in Gaza, Libanon en Syrië, en door enorme interne onrusten.

Voor het forceren van een regimewissel? Het zou voor de Iraanse bevolking, het Midden-Oosten, het traject van de Islam en de wijde wereld heel welgekomen zijn, mocht de moorddadige en terroristische combinatie van theocratie en totalitarisme in Teheran plaatsmaken voor een vredelievend Iran. Alleen lijkt dat wel heel optimistisch als Donald Trump Amerikaanse grondtroepen blijft uitsluiten. We moeten blijkbaar hopen op het geluk van een instortend regime dat door een volksbeweging en een nieuwe elite wordt vervangen met verlicht zelfbestuur. Dat zou geluk van historische proporties zijn, leren de bittere lessen van gewelddadige regimeval in Libië, Syrië, Afghanistan en Irak.

Voor het realiseren van Amerikaanse en Israëlische strategische noden? Wellicht kan Israël tevreden zijn met een verzwakt of stuurloos Iran dat niet langer een bedreiging vormt voor de Joodse bevolking en dat de Israëlische regionale macht nog versterkt. Misschien kan Donald Trump vallen voor een akkoord dat elk nucleair programma afzweert, Israël gedoogt en grote zakendeals belooft voor Amerikaanse bedrijven. Dan is een Venezuela-scenario denkbaar waarbij een onthoofd regime vervelt in een nieuw bewind met oude leiders.

'Een hernieuwde militaire aanval door Amerika treft onrechtstreeks Europa en sterkt Rusland.'

We kunnen wel al vaststellen hoe een hernieuwde militaire aanval door Amerika onrechtstreeks Europa ondermijnt en Rusland sterkt. President Poetin is gediend met een wereldorde waarin het recht van de sterkste vooropstaat en de taal van het geweer spreekt – dat wil hij zelf afdwingen in Oekraïne. Dat de Europese reacties op de Amerikaanse aanval vooral zwijgen over de internationale rechtsorde toont hoever de wereld al overhelt richting een harde machtslogica. Tegelijkertijd ondermijnt Europa met stilzwijgen de legitimiteit van zijn eigen positie over de invasie van Oekraïne. Een teken van Europese zwakte, maar voor velen ook een teken van een dubbele moraal in internationale relaties.

Over Iran is het – oh, ironie – Vladimir Poetin die protesteert tegen wat hij een “agressie” noemt, die “het internationale recht” en “de menselijke moraliteit” schendt. Dat is theater met twee dubbele bodems. Enerzijds voedt een discours van westers imperialisme de valse slachtofferrol die Moskou zichzelf aanmeet om de inval in Oekraïne goed te praten. Anderzijds maakt Poetin zich populair bij alle antiwesterse krachten, in de Verenigde Naties en elders. Dat dient niet alleen zijn banden met Peking. Als er ergens regimes vrezen voor de eigen veiligheid tegen Amerikaanse macht zal Rusland wat graag wapenleverancier spelen. Als in Iran een verzwakt ondemocratisch bewind komt, zal Rusland daarvan graag de strategische partner zijn, ook al verliest het nu een bondgenoot.

Ondertussen schieten de prijzen voor olie en gas omhoog. Goed voor de Russische oorlogskas, slecht voor de Europese economie. Meer Amerika in het Midden-Oosten betekent minder Amerika – diplomatiek, militair, materieel – voor Oekraïne. En als het echt fout loopt in Iran, kunnen terrorisme en vluchtelingenstromen terugkeren in een Europa. Europa moet de escalatie in Iran afwachten en vooral hopen dat het er niet wordt in meegesleurd, in het Midden-Oosten, in Oekraïne en op eigen bodem.

Marc De Vos is co-CEO van denktank Itinera, strategie consultant en doceert aan de UGent. www.marcdevos.eu

Weergave van column in Trends, geschreven in eigen naam.