Wie het nieuws volgt, zou soms denken dat buitenlands beleid neerkomt op kiezen hoe we ons verhouden tot drie spelers: de Verenigde Staten, China en Rusland. De grote conflicten, handelsoorlogen en veiligheidsvraagstukken worden sterk door die machtscentra bepaald. Maar daarin schuilt een kwetsbaarheid. Wie de wereld alleen bekijkt door de bril van de grootmachten, begint uiteindelijk ook hun wereldbeeld over te nemen.

De Canadese premier Mark Carney formuleerde begin dit jaar een interessant alternatief. Middelgrote landen, stelde hij, hoeven niet afzonderlijk de gunst van de grote machten proberen te winnen. Ze kunnen beter wisselende coalities bouwen rond concrete belangen: handel, grondstoffen, defensie, technologie of energie. Geen nieuw machtsblok dus, maar een netwerk van landen die elkaar vinden als hun belangen samenvallen. Ook voor België is dat een nuttige gedachte, al zijn wij natuurlijk geen Canada. Een klein land kan geen buitenlandse politiek voeren alsof het een grootmacht is. Maar het kan wel bewuster bepalen met wie het relaties verdiept, expertise uitwisselt en economische of veiligheidsbelangen verdedigt.

Daarvoor moeten we onze mentale wereldkaart wat groter maken. België doet dat al wel, begrijp me niet verkeerd. In 2025 werden bijvoorbeeld relaties versterkt met onder meer Chili, Singapore, India en Vietnam. Met India bestaat sinds deze zomer een formele strategische dialoog. Binnenkort volgt ook een economische missie naar Saudi-Arabië.

Economische speelruimte vergroten

Al verloopt de voorbereiding van zulke missies niet zonder slag of stoot, volgens enkele ingewijden die ik sprak. Het netwerk ter plaatse moet nog verder worden uitgebouwd en soms ontbreekt het ons simpelweg aan voldoende kennis, contacten en aanknopingspunten in het verre buitenland. Maar elk initiatief is cruciaal. Ze tonen hoe een klein land stap voor stap zijn diplomatieke en economische speelruimte kan vergroten.

Er liggen elders zelfs nog veel meer mogelijkheden. Waarom zouden we voor grondstoffen, technologie, energie of defensie altijd naar dezelfde usual suspects kijken? Chili beschikt over strategische grondstoffen. Singapore is een logistiek en technologisch knooppunt. India wordt economisch en geopolitiek alleen maar belangrijker. Canada, Australië, Zuid-Korea en Japan hebben met Europa veel gedeelde belangen.

De grootste hinderpaal voor zulke initiatieven: politiek en waardenschermerij. Onterecht, want ook met landen waarmee we politiek minder delen, kunnen op specifieke domeinen werkbare relaties bestaan. Buitenlandse politiek is tenslotte geen zoektocht naar vrienden, wel naar collega's. Praten met een land uit het Midden-Oosten betekent niet dat we het regime steunen of hun politieke model overnemen. Dat is de kern. Diplomatie bestaat nét omdat landen verschillende belangen, waarden en regimes hebben.

De nieuwe wereldorde wordt vaak beschreven als een strijd tussen grote blokken. Misschien moeten kleinere landen weigeren om die beschrijving zomaar te aanvaarden.

Dat betekent niet dat België overal afzonderlijke mini-akkoorden moet najagen. Veel van onze macht loopt terecht via de Europese Unie, de NAVO en andere multilaterale instellingen. Maar ook daar kunnen landen eigen accenten leggen, coalities vormen en relaties opbouwen die later strategisch blijken. Denk aan de Benelux die een motor van Europese eenmaking kan zijn.

De nieuwe wereldorde wordt vaak beschreven als een strijd tussen grote blokken. Misschien moeten kleinere landen weigeren om die beschrijving zomaar te aanvaarden. Want tussen Washington en Peking ligt geen niemandsland, maar een groot deel van de wereld. En voor een handelsland als België liggen daar niet alleen risico's, maar ook kansen. Een volwassen en strategisch autonoom buitenlands beleid begint met het herontdekken van de wereldkaart.