Voor ons in Europa symboliseert het Hongarije van Viktor Orbán de overname van de democratie van binnenuit: instellingen blijven weliswaar overeind, maar ze worden uitgehold om de macht en de verrijking van de leider en zijn entourage te dienen. Deze week zal blijken hoever orbanisatie in Amerika is doorgedrongen. Het is verbijsterend: we weten natuurlijk niet wat de uitslag van de tussentijdse verkiezingen zal zijn, maar vooral niet of de president die uitslag zal aanvaarden.

De kiem ligt in de leugen over de “gestolen” presidentsverkiezingen van 2020. Wat begon als de pathologische ontkenning van een nederlaag werd het dogma van MAGA en het toegangsticket tot Trump II. Wie carrière wil maken, belijdt de leugen. Wie het Capitool bestormde, kreeg gratie of strafvermindering. Trouw aan de leider overtreft trouw aan de democratie. De leugen regeert, de politiek rot.

Ondertussen versmelten staatsbelang en zakenbelang op een schaal die zelfs Orbán moet doen duizelen. Reuters becijferde dat de familie Trump sinds diens terugkeer als president minstens 2,3 miljard dollar verdiende – alleen al aan cryptoprojecten. De overheidscontracten, investeringen en leningen voor bedrijven waarin zijn zonen hebben geïnvesteerd, en de vele buitenlandse zakendeals van de Trump Organization, lopen evenzeer in de miljarden.

Onder Donald Trump is het presidentschap een verdienmodel; het Witte Huis een bedrijf voor familie en getrouwen. Rond de gouden troon verdringen zich de geldschieters. Met Elon Musk, loyale miljardairs en eigen campagnefondsen beschikt Trump over een onuitputtelijke geldstroom om de verkiezingsmachine van de Republikeinse Partij naar zijn beeld en gelijkenis te boetseren.

De rechtsstaat buigt

De Amerikaanse rechtsstaat barst nog niet – getuige 27 verloren processen over kiezerslijsten alleen. Maar hij buigt wel. Het ministerie van Justitie is een vervolgingsministerie voor de Trumpagenda van wraak en retributie. Project Democracy telt al 39 juridische vergeldingsacties. Op straat werkt de immigratiedienst ICE bijna als een heuse privémilitie: gemaskerde agenten, razzia’s en deportaties – bij voorkeur in steden of staten van politieke opposanten.

Wie dat machtsvertoon kritisch belicht, riskeert ook zelf in het vizier te komen. Advocatenkantoren worden in de pas geduwd. Media worden afgedreigd met schadeclaims die in de miljarden lopen. Een officiële regimepers heeft Trump niet nodig. Hij heeft zijn eigen Truth Social-platform, de gewillige megafoons van het MAGA-universum en Fox News, waar zijn wereldbeeld dagelijks opgewarmd wordt opgediend. De leider spreekt, het koor weergalmt, tegenspraak is verraad.

Boven dat alles woedt de verzengende cultuuroorlog. Tegen zogenaamde globalisten en immigranten, tegen moslims en vermeende communisten, tegen alles wat het ingebeelde ware Amerika zou bezoedelen. Het kabaal moet de basis bezielen en elke mislukking in een nieuw vijandbeeld smoren. Zelfs Oekraïne en Zelensky worden opgevoerd als boosdoeners achter de dure diesel.

De verkiezingen in Amerika zijn dus veel meer dan een populariteitstest. Ook het speelveld zelf is inzet geworden: kiesdistricten zijn hertekend voor partijwinst, stemmen per post verdacht gemaakt, kiezerslijsten opgeëist. De uitslag in Alaska is zowaar al gecontesteerd nog voor hij bekend is. Lokale verkiezingsambtenaren met vervolging bedreigen is voor Washington zo normaal dat een rechter het heeft moeten verbieden.

Als de republikeinen verliezen, ligt het draaiboek klaar: ongeldig, gestolen, of beide. Misschien zelfs gewoon irrelevant – tenslotte staat Trump zelf niet op de lijsten. Het is dan andermans schuld, van de vijanden die juist nog meer MAGA wettigen.

Trump blijft sowieso nog twee jaar aan de macht. Aan de vooravond van tussentijdse verkiezingen is hij de meest onpopulaire president sinds Harry Truman in 1946. Corruptie en levensduurte zijn de belangrijkste thema’s voor de Amerikaanse kiezer. Wat wordt het? Een electorale nederlaag die zo verpletterend is dat ze het begin van het einde betekent? De start van een rechtsstatelijk herstel, misschien zelfs met een Congres dat een ruggengraat aangroeit?

Of een uitslag die weliswaar een lamme eend, maar vooral een boze eend in het Witte Huis laat, met een wereldmacht onder zijn vleugels? Interne verlamming kan dan uitmonden in nog meer egoprojecten en zelfverrijking; buitenlandse dadendrang kan de binnenlandse onmacht overschreeuwen.

Amerika kan deze week tonen dat het Trump kan afstraffen. Of het hem ook kan beteugelen, zal daarna moeten blijken. Dat zal ook voor Europa een wereld van verschil maken.