Augustus blijft voor altijd de maand waarin de Eerste Wereldoorlog startte met de massale inval van Duitse troepen in België, een flankaanval die het Duitse leger binnen de kortste keren tot in Parijs moest loodsen. In haar magistrale boek “De kanonnen van augustus” beschrijft wijlen Barbara Tuchman hoe de Duitse agressie mee werd gedreven door de onverbiddelijke mechaniek van allianties en treintabellen.

Duitsland was door entente gedreven om Oostenrijk te steunen in een revancheoorlog tegen Servië. Zodra die domino viel, viel een hele keten. Rusland was door broederschap met Servië genoopt tot interventie, Frankrijk had een alliantie met Rusland en dus kon Duitsland een oorlog op twee fronten alleen vermijden door Frankrijk snel uit te schakelen. De rest was een kwestie van treintechnologie. Mobilisatie en transport van zowat een miljoen manschappen maakten de Duitse politieke leiders tot de gevangenen van treintabellen die finaal tot een preventieve aanval dwongen, door het neutrale België, alvorens de vijand dat zelf kon doen en de oorlog verloren werd alvorens hij begon.

Ik moet aan die mix van allianties en technologie denken nu Saudi-Arabië, Pakistan en Turkije in Mekka een alliantie hebben gesloten die als een soort NAVO in het Midden-Oosten wordt aangekondigd. “Een gewapende aanval op één van de drie staten wordt beschouwd als een aanval op alle drie”, aldus het gezamenlijke perscommuniqué. Wat de alliantie echt inhoudt en hoe ze praktisch zal werken, moet nog blijken. Volgens de Turkse minister van Buitenlandse Zaken, willen de drie landen samenwerken op gezamenlijke training, inlichtingendeling, logistiek, dreigingsanalyse, militaire interoperabiliteit en defensie-industriële ontwikkeling.

Pakistan is een nucleaire mogendheid met een lange traditie als koper van Chinese wapentechnologie, Turkije is een ambitieuze defensiespeler binnen de NAVO, Saudi-Arabië is een strategische bondgenoot van de VS. Allemaal willen ze meer regionale macht, meer tegengewicht tegenover zowel Iran als Israël, en meer onafhankelijkheid van Amerika. Dit is een geopolitieke aardverschuiving met een venijnig militair staartje.

Via Turkije en de NAVO zijn wij in Europa ineens betrokken partij in het wespennest van het Midden-Oosten.

Dat een NAVO-land als Turkije nu ook een wederzijdse defensiealliantie in het Midden-Oosten telt, brengt de dominoketen van de Eerste Wereldoorlog terug in onze tijd. Als Iran Saudi-Arabië of Pakistan zou aanvallen, dan moet Turkije het bad in. Als Iran dan ook Turkije bedreigt, moet de hele NAVO aan de bak. Dat is de logica van de defensiegarantie van het artikel 5 van het NAVO-verdrag.

Er moet nog veel water onder veel bruggen stromen opdat het ooit zover zou komen, maar via Turkije en de NAVO zijn wij in Europa ineens betrokken partij in het wespennest van het Midden-Oosten. Het is raden welke hedendaagse technologie daarbij onze hand zou forceren, maar alles wat ruikt naar nucleaire wapens, satellieten, AI of cyberveiligheid kan zomaar gigantische proporties aannemen en ons collectief tot actie dwingen.

Ziehier het nachtmerriescenario voor een derde wereldoorlog: een technologische ‘Pearl Harbour’ aanval, gevolgd door de harde en preventieve escalatielogica van allianties. Het lijkt veraf, maar op eigen grondgebied zijn we er al gevaarlijk dichtbij. Een Russische raket die neerslaat in Polen, verdacht ver van elke toevallige koersafwijking, een dronebom die ei zo na een transportvliegtuig in Leipzig treft. En dat is enkel de afgelopen weken. Tussen augustus 2024 en februari 2026 telde het International Institute for Strategic Studies maar liefst 144 verdachte drones in 13 Europese landen, hoogstwaarschijnlijk van Russische origine.

Vroeg of laat eindigt de straffeloosheid van de Russische intimidatie op Europees grondgebied, ofwel omdat Poetin doelbewust provoceert – denk dan vooral aan de Baltische staten als doelwit – ofwel omdat een hybride aanval spectaculair slaagt en tot reactie dwingt. Als dat gebeurt, zijn ofwel de NAVO ofwel de Europese Unie, ofwel de beide, aan zet. Zelfs als het Amerika van Trump Europa dan in de steek zou laten, rest minstens nog de collectieve bijstandsverplichting onder EU-lidstaten. Dan vallen de domino’s en donderden opnieuw de kanonnen.